Tiếp viên đủ màu da
Nhưng bài học tinh thần để lại cho tôi từ Etienne Adzima, người làm nghề “chạy việc” ấy thật ăn thua. Khi ra đi (hoặc trở về), anh khóc rống, theo lối rất thẳng tuột của người châu Phi. Còn hoa lá, nắng vàng trong như lọc, mùa xuân nhóc con chỉ còn là những hình ảnh phù du, thuộc về cõi mộng du.
Đó là điểm khác với Etienne, anh chàng Togo mà tôi đã gặp những năm trước. Anh trở thành nói nhiều, đặc biệt về sự gặp gỡ giữa công giáo và Phật giáo. Tôi mừng vì ông vẫn nhận ra tôi trong đám đông, vẫn ga lăng, khoác tay tôi, hướng dẫn tôi làm những nghi thức ở cả nhà Chúa lẫn nhà Phật… Cuộc sống vẫn nối sau cái chết.
Hoa, nắng xuân và cặp tân nhân Việt - Pháp. (…) Còn tôi, tôi đã ăn chưa kịp hết mùa sơ-ri của Pháp – vì giờ còn có sơ-ri nhập từ các nước khác – thì đã phải ngay tức thì ra về. Anh nói nhờ thiền định, anh có thể gặp em trai bất kì lúc nào, dù ngồi hay nằm. Tôi yêu nước Pháp, vì ở đây tôi sống bên cạnh đủ người tứ phương: Tàu, Việt Nam , da đen, Ả Rập, châu Âu, châu Mỹ… Ở xứ nào cũng có người tốt.
Tháng 6 năm nay, khi tôi đến Paris , anh đang trở về quê nhà làm tang lễ cho em trai thứ ba. Sau đó, tay để trên tim, anh cúi chào mọi người rồi đeo chiếc thùng lủng lẳng đầy rượu đi tới chung cư nơi anh sống bên những bạn bè đủ mọi xứ sở, để làm việc phân ưu với họ. Dẫu thế giới đương đại có đổi thay vùn vụt, mỗi lần sang tới đó, tôi vẫn thấy những nét giống như những ngày xa xưa, thậm chí như trong dân ca Pháp, đan xen với cái mới.
Tiếp đó, tang lễ lại tiến hành ở tha ma theo nghi thức đạo Phật. Bên cạnh cánh đồng hoa và những đụn rơm khô. Từ ngày ấy, tôi đi khắp nơi, kiếm sống bằng đủ mọi nghề mà không tìm thấy nó. Nơi đây bốn mùa phân biệt rõ rệt: mùa xuân là mùa của hoa trái và nắng vàng ranh. Anh kể rằng đêm nào anh cũng làm việc đến 12 giờ, và lúc về đây, đặt mình xuống giường, đó là lúc anh được gặp em trai, trong khoảng 2 tiếng, rồi mới ngủ thiếp đi.
Tang lễ xong, một hôm bỗng dưng anh xuất hiện ở phòng tôi với chiếc áo dân tộc sặc sỡ, mặt mày tinh ma, kể lại cho những người bạn đang ngồi ở đó rằng đám tang đã tiến hành với những nghi tiết kéo dài và trọng thể ra sao. Lần này tôi ở một đại lộ thuộc quận 13, sát sàn sạt một nơi được gọi là khu phố tàu có tiếng bẩn, nhưng nay đã sạch sẽ hơn. Ông lại cũng giống anh chàng Togo ở điểm: vừa theo Gia tô giáo, vừa theo đạo Phật – dĩ nhiên với một tinh thần sâu xa.
Tôi chỉ tiếc là từ tuổi thiếu niên đến tuổi thanh niên, tôi đã phải sang một thời gian không được học ngoại ngữ - kể cả tiếng Pháp để nay có thể hiểu thêm bao lăm người khác xứ sở… Anh bạn Togo cũng chỉ có tiếng Pháp, nhưng cuộc sống ở Paris đã khiến anh giao cảm không cần tới ngôn ngữ, và ở anh, tôi đã tìm thấy một minh triết.
Ấy là còn may vì lần này sang Pháp, tôi cũng có bạn bè hoặc học trò cũ làm Mạnh Thường Quân, ít nhất cũng là giúp những việc vặt đối với một người như tôi, rất khó thích nghi với lối sinh hoạt mà ở chỗ nào cũng là bấm nút, điện tử… Nữ họa sĩ Dominique đã nhờ một anh bạn người Togo tới giúp tôi khi xảy ra những “sự cố” hằng ngày: làm trật khớp cánh cửa phòng, không mở được khóa va li của chính mình, không tự mình đi vào những mê cung đương đại như metro, ga tàu cao tốc nội địa, ga tàu bay.
Ngôi nhà cổ tôi ở chỉ có một tầng lọt thỏm giữa đại lộ ở đầu đường là Shopping Centre Italie 2 (tên nửa Anh nửa Pháp) gồm những siêu thị lừng danh nhất của Pháp kết hợp với Restaurant loại xịn. Hai vị sư áo vàng béo nhưng thấp hơn các linh mục của nhà thờ lại điều khiển các nghi tiết: đọc kinh, gõ mõ, hạ huyệt và rắc hoa lên mộ… Trong khoảng cách không đầy một tháng, hình ảnh vị giáo sư xuất hiện trên vài tờ báo Việt Nam ghi lại hai khoảnh khắc trọng đại của đời ông: phần thưởng của bà Nguyễn Thị Bình trao tặng vì cống hiến cho Việt Nam học, và ảnh đám tang, bia mộ… Nhờ tang lễ này, tôi gặp được sau hơn 30 năm, một nhà sử học Pháp chuyên nghiên cứu về thời gian hiện đại ở Việt Nam … Ngày ấy, mắt ông xanh màu lục, bộ âu phục cùng màu lục, ông đẹp như a ma tơ điện ảnh… Giờ đây, tôi vẫn thấy ông rất đẹp tuy ánh mắt màu lục ấy đã nhạt phai.
Tôi không mua nhưng mượn cớ ấy để đi ra những con đường nắng. Bác cảm ơn rối rít rồi liếc mắt về phía viên quản lý. Song tối đến anh lại trở về ngủ ở phòng hầm dưới phòng tôi ở (theo yêu cầu của Dominique). Tình cờ người thanh niên Pháp phục vụ bàn ăn của chúng tôi dẫu phải chạy bàn tất tưởi, vẫn cố nói vài câu tiếng Việt, vì anh từng tới Đà Lạt mở quán ăn trong 7 năm.
Rồi tôi dừng lại ở đây
Anh nói với tôi: “Tôi có người em thứ hai tự nhiên bỏ đi biệt tích đã 20 năm nay. Đám tang khá đông người đến và rất nhiều vòng hoa, chứng tỏ vị giáo sư sống khép kín, ẩn dật ấy được nhiều người ái mộ. Tác phong kinh điển: trình diễn nghệ thuật rót rượu từ trên cao xuống cốc, khăn trắng vắt cánh tay, tay kia khoát rộng mời “Bon appétit”… trong khi vẫn dè chừng cái vẫy tay của viên quản lý đang đảo mắt theo dõi các bàn.
Một giáo sư Pháp giỏi về thơ thiền Việt Nam viết bằng chữ Nôm – Có lẽ ngang ngửa với một số chuyên gia Việt Nam – đã từ trần.
Anh phát cho mỗi người một tấm “phân ưu” có in ở bìa 1 và bìa 4 ảnh màu hai chân dung của người em, với một bông hoả hồng sặc sỡ kèm theo trích dẫn Lá thư của Thánh Paul gửi người La Mã ( 8,8-17): Hỡi các người anh em, dưới sức ép của xác thịt, Ta chẳng thể nào khiến Chúa ưng ý Còn riêng anh, anh không phải chịu sức ép của xác thịt, Nhưng lại đang mang áp lực của tinh thần Tôi bị bất thần trước lối phân ưu, anh rót ra bát cho mỗi người một ít rượu mạnh ngâm cây cỏ lạ đắng nghét để uống mừng em trai không còn phải chịu “sức ép của xác thịt”, không chết mà chỉ bước sang thế giới của ý thức.
Ngủ dậy rất muộn, mỗi sáng Etienne lại đội mũ cát két, ăn mặc bảnh chọe đi làm. Anh hỗn hợp đủ thứ đạo trong mình, dù chỉ là trực quan.
”. Một bác hầu bàn da đen trót làm rơi một giọt nước xốt lên cánh tay tôi, tôi vội che ngay bằng tấm khăn ăn. Tự kiếm lời giải đáp, tôi phát hiện ra trong mình có một thứ nostalgie (hoài niệm) dẫu xứ sở ấy tôi chỉ được thấy như những đoạn phim ngắt quãng, khi đã qua tuổi tráng niên.
Công viên, lâu đài, triển lãm, nhà nghệ sĩ và quảng trường nức tiếng, du lịch trên sông Seine. Vì tôi rất sợ căn hầm dẫu bật đèn sáng trưng – nơi nữ họa sĩ đôi khi tới làm việc.
Mùa xuân đặc biệt là mùa của sơ-ri, đã từng được làm bất tử trong ca khúc Mùa anh đào từ thời Công xã Paris 1871: (…) Nhưng mùa anh đào trôi qua ngắn ngủi Từng đôi lứa mơ mộng sánh vai Hái những chuỗi dây lủng lẳng hoãn, Hạt máu rơi dưới tán lá cây Nhưng mùa anh đào quá ư ngắn ngủi, hoa tai bằng san hô, ta hái giữa giấc mơ.
Tôi đột ngột rời nước Pháp do một sự cố liên quan đến tử biệt sinh ly… Về tới nhà, sau khi đã định thần lại, tôi nghĩ những mảnh minh triết hồn nhiên của anh chàng Togo , ít nhiều cũng đã giúp cho “tôi ơi, đừng tuyệt vọng”. Năm ngoái tôi được mời tới một quán nức danh vì xưa có “Hemingway đã tới ngồi uống rượu”, như lời ghi ở cái bảng đặt ngay giữa vị trí bước vào quán (có thể lắm, làm sao biết hết được các quán của cái vị nát rượu ấy?).
Năm nay tôi tới Pháp vào đầu tháng 6. Chí ít, thì niềm tin cũng mang lại một chỗ dựa tinh thần trong những khoảnh khắc khổ nạn của con người.
Ngay những ngày đầu tiên tới Pháp, một anh chàng Việt kiều tỏ ra sành điệu cập nhật với mốt hiện nay của Việt Nam, đã dùng từ “phượt” để rủ tôi đi tàu, rồi đi xe hơi ven những cánh đồng, bên những bụi cây đầy hoa, ngắm những ngôi nhà quả sơ-ri rơi vãi dưới gốc cây, chim chóc ăn không hết. Có nhẽ hạnh phúc nhất trên đời này chính là được gặp những người tốt, và được hưởng thụ một thế giới đa dạng.
Thế thì vì sao nó lại có thể cắm rễ sâu trong tâm trí của mình như vậy? Ấy là bởi nó đã được tạo dựng nên bằng… tiểu thuyết, thơ, nhạc điệu, cả những ca khúc thời tôi chưa biết đọc biết viết. Tháng 6, ở nước Pháp, đến 9 giờ tối trời hãy còn sáng, nắng đẹp đến nỗi không thể không đi ra ngoài, và ngày dài làm cho thế cục hình như dài thêm, ta có cảm giác như được sống nhiều hơn.
Thế là anh chỉ còn một mình vì người em mất tích có thể cũng đã chết. Lễ tang được cử hành trong nhà thờ, dưới ánh sáng của những cây nến và cả ánh điện thay đổi, chập chờn, tùy theo nghi thức hành lễ: hát đồng ca, solo, lời phân ưu của gia đình, bạn bè, lời rao giảng của vị linh mục, chấm dứt là diễu hành quanh quan tài và vẩy nước phép tạm biệt.
Đang mùa các tiệm, các công ty may mặc, các mác nức tiếng solde (ta gọi là “bán xeo” (giảm giá)).
Ở sảnh thương chính phi trường, anh chàng Togo khổng lồ phải gập đôi người xuống để hôn cái hôn tạm biệt và nhắc lại: “Hãy dũng cảm”. May mà không bị phát hiện… Nghệ thuật ẩm thực vốn là sức quyến rũ đặc biệt của Pháp, không chỉ do món ăn mặc cả phong cách phục vụ. Theo một cách hiểu nào đó, nó gợi lại minh triết của anh chàng Togo … Đám tang là cơ hội tình cờ cho người còn sống gặp lại nhau, trong đó có những người tưởng như chỉ có thể gặp lại trong mường tượng.
Bất thần, tôi lại cũng dự một tang lễ trong chuỗi ngày ngắn ngủi ở Pháp. Nước Pháp cũng là nước của truyền thống sành điệu về sự tao nhã “dernier cri” (quảng cáo mốt mới nhất) – từ đồ lót, bộ đồ thông dụng, đến loại dạ phục, lễ hội.
No comments:
Post a Comment